Ankara’da faaliyet gösteren Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından hazırlanan “Türkiye’de Eğitime Ayrılan Kaynak” başlıklı rapor, eğitim harcamalarındaki çarpıcı gerilemeyi gözler önüne serdi. Araştırma ve Veri Analizi Direktörlüğü’nün imzasını taşıyan çalışma, hem yıllara sari bütçe değişimlerini hem de Türkiye’nin küresel ölçekteki konumunu iki farklı grafik üzerinden analiz ediyor.
2016 Yılından İtibaren Sürekli Azalan Kaynaklar
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri baz alınarak hazırlanan çalışmaya göre, eğitim harcamalarının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payı 2011 ile 2016 yılları arasında yüzde 5 bandının üzerinde seyrediyordu. 2016 yılında yüzde 5,9 ile zirve noktasına ulaşan bu oran, bu tarihten itibaren sistematik bir düşüş sürecine girdi.
Eğitime ayrılan pay 2020 senesinde yüzde 5,2’ye, 2021’de yüzde 4,7’ye ve 2022 yılında ise yüzde 3,8 seviyesine kadar geriledi. 2023’te yüzde 4,2 ve 2024’te yüzde 4,9 seviyelerine sınırlı bir yükseliş yaşansa da güncel veriler 2010’lu yılların ortasındaki oranların hala gerisinde kalındığını gösteriyor. Toplum Çalışmaları Enstitüsü, özel ve kamu harcamaları toplamının GSYH içindeki payını incelerken, sadece devlet harcamaları ele alındığında bu oranın yüzde 3,5’e kadar düştüğüne dikkat çekti.
Öğrenci Başına Yapılan Harcamada Türkiye Son Sıralarda
Enstitünün çalışmasında Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) verilerine dayanarak 2022 yılı ilköğretim düzeyindeki harcamalar karşılaştırıldı. Satın alma gücü paritesi üzerinden dolar cinsinden yapılan hesaplamalarda Türkiye, listenin sonlarında yer aldı.
| Ülke | Öğrenci Başına Harcama (ABD Doları) | Sıralama |
|---|---|---|
| Lüksemburg | 25.482 $ | 1 |
| İsviçre | 22.041 $ | 2 |
| Norveç | 19.752 $ | 3 |
| Kosta Rika | – | 33 |
| Türkiye | 3.386 $ | 34 |
| Meksika | – | 35 |
Avrupa Standartlarının Altında Kalındı
Eurostat verilerinin de dahil edildiği araştırmada, 2023 yılında genel kamu eğitim harcamalarının GSYH içindeki payı incelendiğinde İsveç yüzde 7,2 ile 33 Avrupa ülkesi arasında lider konumda bulunuyor. Türkiye ise yüzde 3,5’lik oranla bu listede 31’inci sırada kendine yer bulabildi. Bu veriler, Türkiye’nin yüzde 4,7 olan Avrupa Birliği ortalamasının oldukça altında kaldığını kanıtlıyor.
Toplum Çalışmaları Enstitüsü, kamu harcamaları ile toplam harcama miktarı arasındaki bu makasın, Türkiye’deki eğitim finansmanında hanehalkı ve özel sektör katkısının ne kadar yüksek olduğunu gösterdiğini ifade etti. Çalışmada sunulan veriler, eğitimde kalitenin artırılması için ayrılan kaynakların yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
